Kadından alınan yumurta ile erkekten alınan spermin, laboratuvar ortamında birleştirilmesi (döllenmesi) sonucu elde edilen embriyonun rahim içerisinde yerleştirilmesine tüp bebek adı verilmektedir. Tüp bebek (IVF) yöntemi, doğal yollardan çocuk sahibi olamayan çiftler için yardımcı bir üreme tekniğidir. Günümüzde de en çok tercih edilen kısırlık tedavilerinin başında gelmektedir. Tüp bebek yönteminde, laboratuvar ortamında döllenen yumurtalar, ilk gelişim aşamalarını (embriyo) yine laboratuvar ortamında geçirir ve sonrasında anne adayının rahmine yerleştirilir. Bu işlemden sonra elde edilecek olan gebelik, doğal gebelikten farklı değildir.
Tüp bebek yönteminde yumurtaların dölleme işlemi iki şekilde yapılır:
Tüp bebek uzmanları, her iki yöntem arasında en uygun olanı çiftlerin özelliklerine göre belirler. Temel amaç en yüksek başarı şansını yakalamaktır.
Aşılama Yöntemi
Bazı durumlarda tüp bebek tedavisinden önce aşılama tedavisi de uygulanabilir. Özellikle erkek kaynaklı olan ve nedeni açıklanamayan kısırlık durumlarında tüp bebek yöntemine başvurulmadan önce aşılama tedavisi de tercih edilmektedir. Aşılama işleminde, aynı tüp bebek tedavisinde olduğu gibi kadın yumurtalığı uyarılır. Yumurtalar çatladıktan sonra erkekten alınan sağlıklı sperm hücreleri bir kanül yardımı ile rahim içine transfer edilir ve doğal yoldan döllemenin oluşması beklenir. Aşılama tedavisinin başarılı olabilmesi için kadına ait tüplerden en az birinin açık olması ve gebeliğin tutunma ihtimalini düşürecek bir endometrial patoloji (endometriozis) olmamalıdır. Tabii ki bunların dışında erkeğin sperm analizi sonuçları normal veya normale yakın olması gerekmektedir.
Tüp bebek işleminde anne adayının yaşı ile embriyo kalitesi başarı oranını doğrudan etkileyen faktörler arasındadır. Yaşa yönelik istatistiklerin yanı sıra, tüp bebek tedavisinin başarı oranını etkileyen faktörler şunlardır:
Tüp bebek tedavisi süreci, kadının yumurtalık rezervlerinin değerlendirilmesi ile başlar. Adetin 3. gününde yapılacak olan ultrasonografi ve birtakım hormon testleri sayesinde yumurtalık rezervi değerlendirilebilir. Bu incelemeler sonucunda yumurtalık rezervinin iyi durumda olduğu belirlenirse, 45 yaşına kadar tüp bebek tedavisi uygulanabilir.
Tüp bebek tedavisinde ileri yaş durumunun bazı kromozomsal etkilerinden dolayı embriyonun detaylı olarak incelenmesi gerekmektedir. Ayrıca 38 yaş ve sonrasında tüp bebek tedavisine başlayacak olan kadınlar için preimplantasyon genetik tanı metoduna başvurması, embriyo durumunun değerlendirilmesi açısından önemlidir. Bu nedenlerden dolayı kadınların ileri yaşları beklemeden tedaviye başlamaları önerilir.
Adet dönemleri düzenli olan kadınlarda her ay tek bir yumurta oluşmaktadır. Tüp bebek tedavisi başladığında, dışarıdan verilen hormon ilaçları yardımı ile bu sayı artırılmaya çalışılır. Her bir tedavi prosedürü farklılıklar gösterse de temel amaç yumurta gelişimini sağlayan ve erkek yumurtlamayı engelleyen hormon tedavileri paralel olarak uygulanmaktadır. Hormon ilaçlarının kullanım süresi boyunca yumurta gelişimi takip edilir ve gereken durumlarda doz ayarlamaları yapmak için kan testleri ve ultrason incelemeleri yapılmaktadır. Bu şekilde takip eden süreç sonunda istenilen olgunluğa erişen yumurtalar, çatlatma iğnesi ile toplanmakta ve laboratuvar şartlarında erkekten alınan sperm hücreleri ile döllenmektedir.
Döllenen yumurtalar, 2 ila 6 gün arası laboratuvar şartlarında ısı ve atmosfer kontrolü yapılarak kültür ortamında gelişmeye bırakılır. Belirlenen süre sonunda en iyi gelişimi gösteren embriyolar seçilir ve rahim içerisine yerleştirilir. Transfer edilmesi istenen embriyo sayısının belirlenmesi hususu çiftler ile detaylı olarak görüşülür. Çünkü embriyo sayısı gebelik şansına ve çoğul gebelik riskine direkt olarak etki eden bir faktördür.
Yardımcı üreme tekniği olan tüp bebek tedavisi, nedeni açıklanamayan kısırlık, anne adayında enfeksiyon ve tüplerdeki tıkanıklık, ileri yaş, erkeklerde ise sperm kalitesi düşüklüğü ve sayısının azlığı ile obezite gibi problemler nedeniyle çocuk sahibi olamayan çiftlere yardımcı olma amacını taşımaktadır.